Sembilan tahun selepas keganasan yang memaksa ratusan ribu etnik Rohingya meninggalkan tanah air mereka, perjuangan menuntut keadilan kini kembali menjadi perhatian dunia apabila Mahkamah Keadilan Antarabangsa (ICJ) bersiap menghadapi detik penting dalam kes dakwaan genosid terhadap Myanmar. Kes yang dibawa oleh Gambia pada 2019 itu bukan sekadar pertikaian undang-undang antara dua negara, sebaliknya menjadi harapan jutaan Rohingya yang masih menanti pengiktirafan terhadap penderitaan mereka.
Keganasan pada 2017 di negeri Rakhine (Arakan), Myanmar, menyaksikan operasi ketenteraan yang dikaitkan dengan pembunuhan orang awam, keganasan seksual, pembakaran kampung dan pengusiran secara besar-besaran. Lebih 700,000 Rohingya melarikan diri ke negara jiran yang berdekatan seperti Bangladesh, menyertai komuniti pelarian yang sekian lama hidup dalam keadaan serba kekurangan. Hampir sedekad berlalu, ramai daripada mereka masih terperangkap di kem pelarian, berdepan ketidakpastian status kewarganegaraan, akses terhad kepada pendidikan dan pekerjaan serta masa depan yang tidak menentu.
Di sebalik penderitaan berpanjangan itu, kes di ICJ menjadi medan penting untuk menentukan sama ada tindakan Myanmar melanggar Konvensyen Genosid 1948. Mahkamah perlu menilai bukti bagi menentukan sama ada wujud niat khusus untuk memusnahkan keseluruhan atau sebahagian kumpulan Rohingya. Persoalan ini amat penting kerana genosid bukan hanya merujuk kepada pembunuhan beramai-ramai, malah memerlukan pembuktian unsur niat khusus seperti yang ditetapkan oleh undang-undang antarabangsa.
Menurut laporan The Conversation, prosiding kes Rohingya ini merupakan perkembangan penting dalam usaha mendapatkan pertanggungjawaban undang-undang terhadap Myanmar. Sementara itu, al-Jazeera melaporkan bahawa keputusan ICJ turut menguji kesungguhan Pertubuhan Kerjasama Islam (OIC) dan negara-negara anggotanya dalam menjalankan komitmen terhadap perlindungan Rohingya. Perhatian kini bukan sahaja tertumpu kepada keputusan mahkamah, tetapi juga kepada tindakan yang bakal diambil oleh masyarakat antarabangsa bagi memastikan nasib mangsa tidak terus terpinggir.
Perkembangan kes ini juga mempunyai kaitan dengan prosiding berasingan yang dibawa Afrika Selatan terhadap negara haram Israel di ICJ berhubung dakwaan pelanggaran Konvensyen Genosid dalam perang di Gaza. Menurut laporan Middle East Eye dan IQNA, pendekatan mahkamah terhadap pembuktian niat genosid dan tanggungjawab sesebuah negara dalam kes Rohingya berpotensi memberikan rujukan penting kepada perkembangan undang-undang antarabangsa. Bagaimanapun, kedua-dua kes melibatkan fakta dan bukti tersendiri, maka keputusan dalam satu kes tidak secara automatik menentukan keputusan dalam kes yang lain.
Bagi masyarakat Rohingya, kepentingan prosiding ini jauh melangkaui persoalan undang-undang. Keputusan yang memihak kepada tuntutan Gambia berpotensi mengukuhkan usaha mendapatkan akauntabiliti dan membuka ruang kepada langkah pemulihan yang sewajarnya, meskipun pelaksanaannya masih memerlukan komitmen berterusan daripada negara-negara terlibat dan masyarakat antarabangsa. Sebaliknya, apa jua keputusan mahkamah perlu dinilai berdasarkan bukti dan undang-undang, tanpa mengabaikan keperluan mendesak untuk melindungi pelarian serta memastikan mereka dapat kehidupan yang bermaruah.
Selepas sembilan tahun, persoalan utama kekal: bilakah masyarakat Rohingya akan memperoleh keadilan yang benar-benar dapat mengubah kehidupan mereka? Prosiding ICJ membawa harapan bahawa penderitaan mereka akan dinilai melalui mekanisme undang-undang antarabangsa, tetapi keputusan mahkamah sahaja tidak memadai tanpa tindakan susulan yang nyata. Bagi jutaan dari mereka yang kehilangan rumah, keluarga dan masa depan, keadilan bukan sekadar pengiktirafan terhadap apa yang telah berlaku, tetapi jaminan bahawa tragedi yang sama tidak akan berulang.
Rujukan: The Conversation, Al Jazeera, Middle East Eye dan IQNA.
